Liaz z Sofii, Madara

 

W Blogu Transportowym będę stopniowo zamieszczał różne materiały ze stolicy Bułgarii. Udało mi się tam udokumentować wiele ciekawych pojazdów. Głównie są to tramwaje kursujące po Sofii, ale mam także sporo starych ciężarówek. W większości produkcji radzieckiej, będących już eksponatami muzealnymi. 

Natrafiłem także na czynny już starszy wiekiem pojazd. To Liaz będący pogotowiem technicznym, najprawdopodobniej dedykowanym tylko do trakcji tramwajowej. Przypuszczalnie to własność miejskiego przewoźnika СКГТ-Електротранспорт lub jakiejś oddzielnej firmy zajmującej się np. utrzymaniem torowisk. 

Na kabinie napisy „АВАРИЕН”, które Google tłumaczy na „nagły wypadek”. Bardziej bym tu widział jednak słowo „awaryjny”. Określenie, które w Polsce przed laty było dość często używane celem nazwania taboru technicznego, ratunkowego.  

Ciężarówka nie miała na sobie żadnych oznaczeń, a jej jedynym wyróżnikiem była tablica rejestracyjna: CA 4993 AP.

Kiedy przeglądałem Internet, aby ustalić coś więcej na temat tego pogotowia technicznego, natrafiłem na informację, że to nie jest czechosłowacki Liaz, lecz produkt bułgarski. W miejscowości Szumen od roku 1957 funkcjonowało przedsiębiorstwo Madara, utworzone w celu produkcji pojazdów. Już w roku 1958 bramy zakładu opuściły pierwsze ciężarówki. Były to oparte na radzieckiej licencji GAZ-y 51. 

Później produkowano także inne modele. Madara była również producentem części, np. osi do ciężarówek czechosłowackich. Taka współpraca zaowocowała podpisaniem w roku 1981 umowy licencyjnej pomiędzy Czechosłowacją i Bułgarią na produkcję ciężarówek marek Skoda i Liaz. Licencja dotyczyła okresu 1981 – 2000. 

Bułgarskie Liazy powstawały pod nazwą Madara-Liaz i obejmowały początkowo pojazdy serii 100, 110, a następnie 150 i 151. Ta licencyjna wersja miała na masce oprócz tradycyjnego znaczka Liaz, napis Madara pisany cyrylicą. 

Według źródła internetowego, bohater tego wpisu to Madara-Liaz 110. Pojazd stoi w samym centrum Sofii, na Bulwarze Witosza. Na tym odcinku przejeżdżają po nim tramwaje linii 1, 12, 18 i 27, a za najbliższą przecznicą zamienia się w główny deptak stolicy. 

Pojazd jest już mocno nadgryziony „zębem czasu” – skorodowana zabudowa. Niestety nie zachowały się na nim żadne napisy informujące, że to Madara.

Madara-Liaz 110 jako pogotowie techniczne trakcji tramwajowej, najprawdopodobniej własność firmy СКГТ-Електротранспорт. Ciężarówka zaparkowała na Bulwarze Witosza, obok imponującego budynku Sądu Miejskiego. 18.04.2026.

Model samochodu Madara-Liaz 110 ukazał się niedawno w bułgarskiej wersji serii wydawniczej „Kultowe ciężarówki z epoki PRL-u” („Легендарни камиони”). Co ciekawe, pojazd ten oznaczony jest jako typ 796, czyli funkcjonowało jeszcze jakieś inne, bułgarskie nazewnictwo licencyjnych modeli. Niestety nie znalazłem szczegółowych informacji. Na pewno pod nazwą Madara 201 (Мадара 201) funkcjonowała bułgarska wersja ciężarówki Avia.

Pogotowie techniczne podpisane jako pojazd „awaryjny” pojawiło się już w Blogu Transportowym. Był to GAZ 53 ze Lwowa, o którym pisałem tutaj.

Więcej wpisów z Sofii znajdziecie pod tagiem „Bułgaria”.

Liaz polewaczka w Międzybrodziu Żywieckim

 

Popularne wśród turystów Międzybrodzie Żywieckie przyciąga wieloma atrakcjami. Najpopularniejszą jest bez wątpienia góra Żar, na którą można wjechać koleją linowo-terenową. Materiał o niej pojawi się w Blogu Transportowym dopiero za jakiś czas. Bohaterem tego materiału jest natomiast dość niespodziewana atrakcja rodem z PRL-u.

Przy drodze prowadzącej do dolnej stacji kolei na górę Żar zaparkowały trzy ciężarówki. Pośród nich pojazd, którego już dawno nie widziałem i na pewno nie spodziewałem się zobaczyć w tym rejonie. To Liaz 110, a dokładniej 110.820. Niestety nie znam roku produkcji. W Internecie można znaleźć informacje, że model 110 powstawał w latach 1984 – 1994. Zatem w najmłodszej wersji ciężarówka ta ma 29 lat.

Zabudowa tego Liaza to polewaczka. Podano na niej numer telefonu 500 210 070, który po wpisaniu do Internetu niestety nie jest powiązany z żadną stroną, a zatem ciężko określić, jaka firma go eksploatuje. Zgodnie z napisami na beczce, właściciel świadczy usługi mycia dróg, dowozu wody na budowę oraz dysponuje ładowarką.

Na kabinie Liaz miał dawny numer taborowy PL36001, więc pewnie kiedyś należał do jakiejś większej firmy.

Przed klasykiem zaparkowały dwie nowsze ciężarówki. Wywrotki Scania 124C i Mercedes-Benz Actros. Ta pierwsza również oznaczona numerem telefonu 500 210 070. Na drugiej go nie widziałem, ale to najprawdopodobniej własność tej samej firmy, która świadczy również usługi transportowe.

Opisane ciężarówki udało mi się sfotografować 10 września 2023.

Liaz 110 pełniący funkcję cysterny-polewaczki zaparkowany w Międzybrodziu Żywieckim.

Wywrotki Scania 124C i Mercedes-Benz Actros ustawione przed Liazem. 

Numer telefonu podaję celowo, jako bezpłatna reklama firmy, z nadzieją, że ten piękny Liaz jeszcze długo pozostanie w eksploatacji. Może zainteresuje się nim jakiś hobbista, który odkupi go na zabytek.

Marka Liaz pojawiała się już w Blogu Transportowym. Więcej wpisów pod tagiem Liaz.

Żurawie Polan i Liaz z Bierunia

 

Miasto Bieruń położone jest w województwie śląskim, bezpośrednio przy granicy z województwem małopolskim (od strony Oświęcimia). Przy przebiegającej przez nie drodze krajowej nr 44 znajduje się firma Stal Jaromir, która oferuje różne akcesoria budowlane, w tym wyroby hutnicze. Na jej terenie eksploatowane są dwa żurawie samobieżne. Dla tych pojazdów warto zatrzymać się choć na chwilę. Są one zadbane, najprawdopodobniej niedawno odnowione. Taka motoryzacyjna wizytówka firmy, jednocześnie budząca wspomnienia sprzed lat.

Żurawie ustawiono bezpośrednio przy drodze nr 44, a dostępu do nich nie broni żadne ogrodzenie. Są to Liaz 100 o rejestracji SBL H419 i Polan. Niestety typu tego drugiego nie udało mi się ustalić. Zatem to ŻK-161 lub ŻK-162. Poniżej kilka zdjęć prezentujących te piękne klasyki. Dokumentowałem je 19 września 2021.

ZREMB Polan z firmy Stal Jaromir pozuje do zdjęć przy trasie nr 44 w Bieruniu. 19.09.2021.

Liaz 100 żuraw, czyli drugi klasyk socjalistycznej motoryzacji budowlanej z firmy Stal Jaromir.

Liaz 100 żuraw i ZREMB Polan z Bierunia.

Osobny wpis na temat dźwigów Polan pod tym linkiem.

Materiały, w których pojawiają się Liazy zobaczycie pod tagiem Liaz.

Liaz z MPO Kraków

 

Pojazdy z MPO Kraków były prezentowane w Blogu Transportowym już kilka razy. Pisałem np. o polewaczce i zamiatarce (tu link), była też zimowa śmieciarka Mitsubishi Fuso (tu link). Teraz zapraszam na spotkanie z Liazem bramowcem.

Niestety zrobiłem mu tylko jedno zdjęcie. Dla mnie bardzo cenne, bo teraz marka Liaz praktycznie zniknęła z polskich dróg. Dziesięć lat temu jeszcze w niektórych miejscach można było natrafić na te czechosłowackie (a następnie czeskie) ciężarówki.

Bohatera tego wpisu udokumentowałem w dniu 8 listopada 2011 w Krakowie. To był trochę mglisty poranek. Godzina 7:10. Z placu Centralnego w kierunku ul. Ptaszyckiego jechał Liaz 150.261. Bramowiec z 1992 roku. Jeszcze na czarnych tablicach rejestracyjnych: KVO 8557. Numer taborowy: 4K. 

Dostrzegłem go dosłownie w ostatniej chwili i pospieszne zabrałem się za wydobywanie aparatu fotograficznego z plecaka. Na szczęście zdążyłem.

Liaz 150.261 bramowiec na al. Jana Pawła II w Krakowie. 8.11.2011.

Wtedy MPO Kraków eksploatowało także inne Liazy. Nie pamiętam, czy były to jeszcze śmieciarki, ale na pewno w ruchu pojawiały się polewaczki Liaz 110.

Więcej wpisów, w których występuje marka Liaz pod tym linkiem.

Straż pożarna z Darłowa

 

W dziale Ciężarówki tym razem zapraszam do Darłowa. Materiał już sprzed kilku lat, bo prezentowane zdjęcia wykonałem 8 czerwca 2012.

Przechodziłem wówczas obok posterunku Państwowej Straży Pożarnej przy ul. Żeromskiego. Dawniej mieściła się tam siedziba zakładowej straży pożarnej Przedsiębiorstwa Połowów i Usług Rybackich „Kuter”. Firma ta niestety już od wielu lat nie istnieje, ale do jej historii zdarzy mi się jeszcze powrócić (o żurawiu ex Kuter pisałem tutaj). 

Na wyposażeniu tego zakładu znajdował się pożarniczy Jelcz, 315 lub 325. Pamiętam, że w latach 80-tych ubiegłego wieku czasami przejeżdżał on przez Darłowo, jadąc pomiędzy poszczególnymi siedzibami przedsiębiorstwa. Ciekawe, co się z nim stało po upadku „Kutra”? Może trafił do państwowej straży, która pierwotnie miała siedzibę w rejonie zamku. Pamiętam, że na wyposażeniu PSP był wówczas też taki Jelcz, a może nawet i dwa.

Wracam jednak do roku 2012. Budynek darłowskiego posterunku był wówczas otwarty, więc mogłem zobaczyć, jakie pojazdy w nim garażują. Najciekawszym był dla mnie Jelcz 325. Może to właśnie ten z „Kutra”?

Niestety Jelcz ten stał wewnątrz garażu, więc mogłem sfotografować tylko jego ścianę przednią. To pojazd o rejestracji ZSL 65EF. Jego numer operacyjny to 522[Z]25. Zgodnie z opisem na portalu Czerwone Samochody jest to ciężki samochód gaśniczy, wodno-pianowy, typu GCBA 6/32.

Został on w roku 2018 zastąpiony przez Scanię P400. Niestety nigdzie nie znalazłem informacji o roku produkcji tego Jelcza.

Jelcz 325 z darłowskiej straży pożarnej. Numer operacyjny: 522[Z]25. 8.06.2012.

Sąsiedni garaż zajmował inny starszy wiekiem pojazd: Iveco-Magirus. Jego rejestracja to ZSL 00081, a numer operacyjny 522[Z]71. Jest to samochód ratownictwa wodnego.   

Również i w jego przypadku sfotografowałem tylko ścianę przednią. 

Iveco-Magirus ratownictwa wodnego. Nr 522[Z]71. 

Przed siedzibą straży, przy ul. Żeromskiego ustawiono wówczas trzy pojazdy. Największy z nich to drabina Magirus na bazie samochodu Jelcz 415. Rejestracja ZSL 14544, a numer operacyjny 522[Z]51.

Obok Jelcza stał Renault Midlum o rejestracji ZS 2513U. Numer operacyjny 522[Z]21. To średni samochód gaśniczy, wodno-pianowy.

Natomiast za 522[Z]21 ustawił się inny Renault. Model Mascott o rejestracji ZS 97158 i o numerze operacyjnym 522[Z]43. To lekki samochód specjalny ratownictwa technicznego. Tego pojazdu nie fotografowałem oddzielnie, więc na poniższych zdjęciach zobaczycie tylko jego fragmenty.

Jelcz 415 drabina i Renault Midlum pozują przed siedzibą darłowskiej straży pożarnej.

Wracając do przedsiębiorstwa „Kuter”, w latach 80-tych za obecnym darłowskim posterunkiem Państwowej Straży Pożarnej znajdował się parking, na którym było sporo obecnie kultowych ciężarówek. Ogradzała go zwykła siatka, więc z chodnika prowadzącego w stronę rzeki bez przeszkód mogłem podziwiać te motoryzacyjne cudeńka. Niestety wtedy zdjęć nie robiłem. Natomiast po drugiej stronie tego ciągu pieszego parkowały Liazy z naczepami chłodniami z Przedsiębiorstwa Przemysłowo-Usługowego Rybołówstwa Morskiego „Transocean” w Szczecinie. Ale to już temat na oddzielny wpis.