Fiaty 500 z Genui

 

Ponownie zapraszam do włoskiego miasta Genua. Ostatnio pisałem o tamtejszej kolei zębatej Principe - Granarolo (tu link do tego materiału). Teraz zajmę się kultowymi osobówkami. 

Dla mnie takimi pojazdami są Fiaty 500. Model ten wprawdzie nadal znajduje się w ofercie producenta, ale to zupełnie inne, nowe pojazdy. Tych jest dość sporo w różnych miejscach. Nie jest natomiast łatwo natrafić na pierwsze Fiaty 500, które były produkowane w latach 1957 – 1975. Miałem jednak szczęście i udało mi się udokumentować dwie tamtejsze „pięćsetki”. Obie na starych, czarnych włoskich tablicach rejestracyjnych.

Genua oferuje różne atrakcje turystyczne. Jedną z nich jest np. położona w oddaleniu od ścisłego centrum Plaża Boccadasse. Urokliwe miejsce pośród charakterystycznej, gęstej zabudowy. Informacje na temat tej lokalizacji krążą po Internecie, więc pojawia się tam coraz więcej turystów. Głównie skupiają się oni jednak tylko na samej plaży i jej bezpośredniej okolicy. Tymczasem wokoło jest pełno klimatycznych wąskich uliczek, które warto zobaczyć. Możemy nimi dojść także do innych plaż, np. Vernazzola. To właśnie krążąc w tamtej okolicy natrafiliśmy na pierwszego z Fiatów 500. 

Bardzo ładny, zadbany i czynny egzemplarz stał zaparkowany na ulicy Via al Capo di Santa Chiara. Tak się prezentował.

Pojazd idealny na wąskie uliczki i do zatłoczonych centrów miast. Kultowy Fiat 500. Pięknie zachowany egzemplarz wypoczywa w rejonie Plaży Boccadasse. 1.03.2026.

Plaża Boccadasse i otaczająca ją kolorowa zabudowa. W pewnym oddaleniu, za tymi budynkami natknęliśmy się na Fiata 500. 

Drugi Fiat 500 stał w centrum miasta. Bez wątpienia nie był on pojazdem użytkowym, lecz elementem dekoracyjnym. Bardzo zadbanym. 

Pojazd pomalowano „w Genuę”, czyli namalowano na nim charakterystyczne dla tego miasta wysokie kamienice na zboczach górskich. Dodatkowo umieszczono na nim doniczki z kwiatami. Z tyłu zamontowano flagę Genui (biała z czerwonym krzyżem św. Jerzego, taka sama, jak flaga Anglii, która przyjęła te barwy w 1190 roku, aby móc korzystać z ochrony floty genueńskiej).

Ten kolorowy pojazd zaparkował na ulicy Via S. Lorenzo, tuż przy Piazza Giacomo Matteotti, gdzie odbywają się targi staroci. Zdecydowanie warto tam zajrzeć. 

„Pomalowany w Genuę” Fiat 500 gości w tamtym miejscu już od dłuższego czasu, czego dowodzą jego liczne zdjęcia umieszczone w Internecie.

Kolorowy Fiat 500 pozuje do zdjęć w centrum miasta, tuż przy Piazza Giacomo Matteotti. 1.03.2026.

Teraz jeszcze pewna ciekawostka o małych Fiatach. Model 500 powrócił i nadal w różnych wersjach znajduje się w ofercie producenta (także jako pojazd elektryczny). W związku z tym reklamy pojawiają się regularnie w różnych mediach. Przyznam, że w trakcie pobytu w Genui, już w hotelu, w pewnym momencie byłem bardzo zdziwiony, bo usłyszałem reklamę Fiata Cinquecento. Pojazdu produkowanego w Polsce, w latach 1991 – 1998. Szybko podszedłem do telewizora i zobaczyłem film promujący Fiata 500, bo przecież „pięćset” to po włosku „cinquecento”. Takie słowne pułapki. Inne modele, a nazwa taka sama, choć różniąca się sposobem zapisu – liczba i słowo.

Fiaty 500 pojawiały się już w Blogu Transportowym kilka razy, np. w artykule na temat greckich osobówek. Tu link.

Dzień otwarty krakowskiej zajezdni Wola Duchacka (2) – tabor historyczny

 

W ubiegłym roku pisałem o krakowskiej zajezdni autobusowej Wola Duchacka, na terenie której 2 marca 2024 zorganizowano dzień otwarty (tu link do wpisu). Zgodnie z obietnicą wracam do tematu, tym razem zajmując się tylko pojazdami historycznymi.

Zgromadzono je w jednej hali, która w związku z tym cały czas była oblegana przez odwiedzających zajezdnię. Wystawiono tam łącznie sześć pojazdów. 

Zaczynam od ustawionych obok siebie mikrobusów marki Nysa. Starszy typu N59M z 1959 roku, o numerze taborowym 28 oraz nowszy, typu 522 z 1980 roku, o numerze 803. Nysy te czasami przewożą pasażerów w ramach Krakowskiej Linii Muzealnej. Ich obecność w bogatej kolekcji taboru historycznego krakowskiego MPK związana jest z prowadzoną przed laty działalnością – obsługa linii mikrobusowych oznakowanych jako „M”. 

W przypadku Nys N59M był to krótki, zaledwie roczny epizod (w połowie lat 60-tych), natomiast model 522 zagościł w krakowskiej sieci komunikacji miejskiej na znacznie dłużej. Jak podaje MPK, w latach 1975 – 1981 kursowało ich kilkadziesiąt.

Nysa N59M nr 28. 2.03.2024.

Nysa 522 nr 803.

Pośród zgromadzonego w hali najmniejszego taboru autobusowego bez wątpienia wyróżniał się Rugby Express L z 1929 roku. Jego ciekawą historię przedstawiłem już w Blogu Transportowym – tu szczegóły.

Pojazd nadal jest czynny.

Rugby Express L nr 19.

Obok autobusu Rugby ustawiono taksówkę, bo krakowskie MPK przewoziło pasażerów także w ramach tego typu usług. To FSO 1500 (lub jak kto woli FSO 125p, czyli dawny Fiat 125p do wygaśnięcia włoskiej licencji) z 1985 roku. Numer taborowy 723.

Przewóz osób taksówkami był realizowany przez krakowskie MPK w latach 1956 – 1990. Potem usługę tę wraz z taborem przejęło odrębne miejskie przedsiębiorstwo. 

Odrestaurowane FSO 125p zaprezentowano po raz pierwszy w 2021 roku.

FSO 125p nr 723.

Przy taksówce prezentowano inne FSO 1500. Tym razem niebieskie. To rocznik 1988. Pierwotnie eksploatowany przez MPK jako taksówka, a w roku 1995 przekazany do Głównej Dyspozytorni Ruchu i pełniący funkcję radiowozu. Tak do 1997 roku, gdy zakończył pracę u miejskiego przewoźnika i został przekazany do Składnicy Taboru Zabytkowego, czyli do późniejszego Muzeum Inżynierii Miejskiej.

W roku 2020 oznaczony numerem 05 radiowóz przeszedł renowację i dołączył do wyjątkowej kolekcji taboru historycznego MPK Kraków.

FSO 125p nr 05.

Przyznam, że dla mnie najciekawszym pokazanym wówczas pojazdem historycznym z kolekcji MPK Kraków był Tarpan. Dedykowany dla rolnictwa polski samochód dostawczy typu pick-up. Obecnie spotkanie na ulicy Tarpana niemal graniczy z cudem. Ostatni raz widziałem przedstawiciela tej marki około 10 lat temu. Co ciekawe, „pracował w zawodzie” – jako pojazd rolniczy brał udział w pracach polowych gdzieś w rejonie Dębicy.

MPK po raz pierwszy pokazało go w 2023 roku. Przewoźnik niestety na swojej stronie internetowej nie zamieszcza żadnych informacji o tym pojeździe. W krótkiej wzmiance z 2023 roku nawet nie podano jego typu. Według Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, jest to Tarpan 233. Natomiast popularna galeria transportowa TWB podaje typ 237. W Blogu Transportowym będę bazował na oficjalnym, państwowym źródle, pozostając przy Tarpanie 233. Być może za jakiś czas MPK  zdementuje plotki, podając model Tarpana. 

Otrzymał on numer taborowy 601 i żółtą rejestrację KR 234.

 

Tarpan 233 nr 601.

Do tematu dnia otwartego w zajezdni autobusowej Wola Duchacka powrócę jeszcze raz. Wówczas będzie to ogólna fotograficzna prezentacja różnych pojazdów.

Tramwaje w Mediolanie – Carrelli, Ventotto lub Peter Witt

 

Mediolan. Stolica regionu Lombardia. Drugie co do wielkości miasto Włoch (pierwsze to Rzym), które zamieszkuje ponad milion trzysta tysięcy mieszkańców. Światowa stolica mody oraz finansowo-gospodarcze centrum Włoch. 

Miasto to przyciąga ogromne ilości turystów, chcących zobaczyć między innymi ogromną Katedrę Mediolańską, piękną Galerię Wiktora Emmanuela II, czy słynną „Ostatnią Wieczerzę” Leonarda da Vinci. 

Atrakcje tego ciekawego miasta łączy spora sieć tramwajowa. Co ciekawe, ona również jest elementem budzącym zainteresowanie turystów. Niekoniecznie tylko tych będących pasjonatami transportu. Dlaczego?

Ponieważ po mediolańskich torowiskach wciąż kursuje ponad sto dwadzieścia tramwajów będących przedstawicielami serii 1500, powstałej w latach 1927 – 1930. Nie obsługują one linii muzealnych. To po prostu liniowy tabor, a fakt ten jest światowym fenomenem. Carrelli, Ventotto lub Peter Witt – tak są nazywane te wagony.

Przyznam, że kiedy planowałem wyjazd do Mediolanu i odkryłem, że kursują po nim tak stare tramwaje, byłem przekonany, że natrafienie na jakiegoś ich przedstawiciela będzie graniczyło z cudem. Tym czasem to właśnie Carrelli był pierwszym typem wagonu, który zobaczyłem w tym mieście i jak się później okazało jest to pojazd bardzo powszechny, obsługujący wszystkie brygady kilku linii.

Carrelli to pojazd niezwykły. Wpływają na to jego wygląd i wiek oraz sposób jazdy. Ten ostatni element to widowisko powtarzające się na każdym przystanku. Ventotto dość szybko podjeżdża, a w trakcie hamowania otwiera drzwi i wysuwa stopnie, czemu towarzyszy odpowiedni dźwięk. To naprawdę robi wrażenie.

Piazza Virgilio. Obsługujący linię 1 Carrelli nr 1719 przejeżdża z Via Vincenzo Monti w Via Giovanni Boccaccio i za chwilę dojedzie do dworca kolejowego Milano Cadorna. „Jedynka” jest nazywana linią turystyczną, bo mija lub przejeżdża w pobliżu największych atrakcji miasta. Przykładowo za dworcem  Milano Cadorna znajduje się Castello Sforzesco (Zamek Sforzów). 19.03.2024.

Historia słynnego Carrelli sięga roku 1927. Wówczas (pod koniec roku) na mediolańskie tory wyjechał prototyp późniejszej serii 1500. Wagon nr 1501. W roku 1928 dołączył do niego pojazd nr 1502. Rozpoczęły się kilkumiesięczne testy. Pojazdy różniły się wyposażeniem elektrycznym.

Z założenia nowe wagony miały zmniejszyć koszty utrzymania taboru, przy jednoczesnym zwiększeniu przepustowości linii (większa prędkość i pojemność) i poprawie komfortu podróży. Cele te osiągnięto, więc w 1928 roku zapadła decyzja o seryjnej produkcji. Mediolan zamówił wówczas 500 takich tramwajów. Ponieważ rok 1928 był decydującym dla tego modelu, zyskał on nazwę Ventotto – włoski liczebnik dwadzieścia osiem. 

Seryjna produkcja tych 500 tramwajów była realizowana przez dwa lata: 1929 – 1930. Zajmowało się nią kilka przedsiębiorstw. 

Società Italiana Carminati & Toselli: 110 wagonów, które otrzymały numerację od 1503 do 1612. Firma ta wyprodukowała również dwa prototypy nr 1501 i 1502 według projektu Petera Witta z USA. Człowiek ten był właścicielem amerykańskiego patentu z roku 1916, dotyczącego nowoczesnego wagonu tramwajowego, który jest tak zaprojektowany, aby maksymalnie ograniczyć postój pojazdu na przystanku, poprzez zapewnienie szybkiej wymiany pasażerów. Mamy więc dwie pary szerokich drzwi. Pierwsze na początku wagonu, za nimi ustawione bokiem do kierunku jazdy ławki dla pasażerów podróżujących na krótkiej rasie. Na środku pojazdu drugie drzwi (tylko dla wysiadających), a za nimi siedzenia ustawione przodem do jazdy – równoległe, dwuosobowe kanapy – to dla osób, które jadą dłużej. Tak pierwotnie wyglądały wszystkie mediolańskie tramwaje serii 1500.

Società Italiana Ernesto Breda: 110 wagonów, które otrzymały numerację od 1613 do 1722.

Officine Meccaniche di Reggio Emilia: 50 wagonów, które otrzymały numerację od 1723 do 1772.

Officine Meccaniche: 110 wagonów, które otrzymały numerację od 1773 do 1882.

Officine Elettroferroviarie Tallero: 110 wagonów, które otrzymały numerację od 1883 do 1992.

Officine Meccaniche Lodigiane: 10 wagonów, które otrzymały numerację od 1993 do 2002.

Już w roku 1931 rozpoczęły się pierwsze modernizacje, polegające na dodaniu trzecich drzwi na końcu pojazdu. Obecnie wszystkie liniowe wagony mają taki układ wejść. Nie ma już także zlokalizowanych z tyłu dwuosobowych kanap. Wszystkie miejsca siedzące to zamocowane wzdłuż bocznych ścian drewniane ławki.

W trakcie drugiej wojny światowej, w 1943 roku alianci dość intensywnie bombardowali Mediolan. Uszkodzeniom (niekiedy bardzo poważnym) uległo wówczas wiele wagonów Carrelli, ale fizycznie przestał istnieć tylko jeden z nich, nr 1624. Łącznie do zniszczonych w trakcie działań wojennych zaliczono aż 200 pojazdów tego typu. Nie kasowano ich jednak, tylko remontowano lub odbudowywano. Część początkowo jeździła jako wagony doczepne. Finalnie wszystkie znów stały się wagonami silnikowymi.

Pierwsze wycofywanie z ruchu większej ilości tramwajów Carrelli rozpoczęło się dopiero w 1977 roku, wraz z dostawami nowego taboru. Na szczęście nie oznaczało to likwidacji tej serii pojazdów. W latach 1988 - 1992 przeprowadzono remont kapitalny (połączony z modernizacją) 250 wagonów. Kolejne remonty wykonano w latach 2010 – 2020, poddając im 125 Ventotto.

Współczesny Mediolan to 17 linii tramwajowych. Są to trasy nr 1, 2, 3, 4, 5, 7, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 19, 24, 27, 31 i 33. Ich obsługą zajmuje się miejski przewoźnik Azienda Trasporti Milanesi SpA, czyli w skrócie ATM. 

Wagony oficjalnie nazywane ATM seria 1500, czyli omawiane Carrelli, kursują na liniach 1, 5, 10, 19 i 33. Obsługują wszystkie brygady, za wyjątkiem trasy nr 19, gdzie kursują z przegubowcami serii 4700. W godzinach szczytu linia nr 1 ma częstotliwość nawet co 8 minut, więc zobaczenie, sfotografowanie, czy przejażdżka wagonem Ventotto nie stanowią żadnego problemu. Po prostu jest ich pełno. 

Bez wątpienia tramwaje Carrelli są symbolem Mediolanu. Ich wizerunki pojawiają się na różnego rodzaju pamiątkach z miasta. Z informacji krążących po włoskich mediach wynika, że nie powinny im zagrozić już rozpoczęte dostawy nowych wagonów firmy Stadler. „Legendy się nie rusza”, również ze względu na pojemność Ventotto, która jest idealna dla obsługiwanych przez nie tras.

Wytłumaczyłem już, dlaczego wagony serii 1500 nazywane są Ventotto lub Peter Witt. Pora jeszcze na ich najpopularniejszą nazwę, czyli Carrelli. Włoskie słowo „carrelli” oznacza wózki. Wcześniejsze mediolańskie tramwaje posiadały tylko jeden wózek (jak np. polskie N-ki). Peter Witt ma dwa wózki i stąd Carrelli.

Via Alessandro Manzoni. Z przystanku „Teatro Alla Scala” właśnie odjeżdża Ventotto nr 1732. Obsługuje on trasę nr 1 - jedyna linia tędy przejeżdżająca. Wagon za chwilę minie słynny teatr operowy  La Scala. Tuż obok znajdują się inne znane atrakcje Mediolanu: Galeria Wiktora Emanuela II, a za nią ogromna Katedra Mediolańska. 18.03.2024. 

Fragmenty zadbanego wnętrza wagonu nr 1732. 18.03.2024.

Tabliczka znamionowa umieszczona na kabinie wagonu nr 1732. Jako typ pojazdu podano „Milano 1928”. Rok modernizacji 2014. Niestety brak roku produkcji. Zatem to 1929 lub 1930. Poświęciłem sporo czasu na przeszukiwanie Internetu, ale niestety nigdzie nie natrafiłem na zestawienia podające lata produkcji poszczególnych pojazdów. 

 

Detale wnętrza obsługującego linię nr 1 Ventotto o oznaczeniu 1732. Ozdobne klosze lamp, napisy nad tylnymi oknami zabraniające plucia i palenia, a na dole awaryjne otwieranie drzwi. 18.03.2024.

Via Vitruvio. Do wielkiego dworca klejowego Milano Centrale zbliża się Carrelli nr 1782. Obsługuje on linię nr 5, na której kursują wyłącznie wagony tego typu. Tramwaj z przełomu lat 20-tych i 30-tych ubiegłego wieku mocno kontrastuje z współczesną motoryzacją i zabudową. 19.03.2024.

Część tramwajów Ventotto posiada reklamy. Tu przykład zielonego wagonu nr 1809. Jako linia 1 wjeżdża on na Largo Cairoli i zatrzymuje się na tamtejszym przystanku „Cairoli”. Obok pojazdu widać fragment  Pomnika konnego Giuseppe Garibaldiego. W bezpośrednim sąsiedztwie tego miejsca znajduje się Castello Sforzesco, czyli tłumacząc Zamek Sforzów. Wagon 1809 to jeden ze 110 tramwajów Ventotto wyprodukowanych przez Officine Meccaniche, w skrócie OM. Tu warto dodać, że pod tą nazwą powstawały także samochody osobowe i ciężarowe. Finalnie, w roku 1967 marka OM została wchłonięta przez Fiata. Na zdjęciach wykonanych w trakcie postoju widać charakterystyczne dla Ventotto wysuwane stopnie i otwierane na zewnątrz drzwi. 19.03.2024.

Jedna z atrakcji Mediolanu, obok której przejeżdżają tramwaje Carrelli - Castello Sforzesco. Zdjęcie zrobione z przystanku „Cairoli”. 19.03.2024. 

Poniżej przykład tramwaju Carrelli w ruchu, na filmie typu „shorts”. Wagon nr 1994, czyli jeden z 10 tramwajów wyprodukowanych przez Officine Meccaniche Lodigiane z miejscowości Lodi w pobliżu Mediolanu. Obsługuje on linię 19, przejeżdżając przez Corso Magenta w rejonie kościoła San Maurizio al Monastero Maggiore, który słynie z dzieł sztuki i fresków. Nagrywałem 19 marca 2024.

Zdjęcie to link do filmu Shorts - Carrelli nr 1994 na linii 19.

Drugi materiał poświęcony tramwajom w Mediolanie również będzie dotyczył słynnych Ventotto.