Jelcz 003 z Wieliczki

 

Przyznam, że bardzo lubię odwiedzać targi staroci. Czy to w Polsce, czy w innych krajach. Z transportowego punktu widzenia można trafić tam na różne perełki. Tu chodzi mi przede wszystkim o pocztówki prezentujące różne pojazdy. Czasami można też natknąć się np. na jakiś ciekawy model (np. Leyland National 11,3, o którym pisałem tutaj), czy stare zdjęcie. To właśnie taka fotografia jest bohaterką tego materiału.

Kupiłem ją za 5 zł przy krakowskiej hali targowej. Była ukryta pośród wielu innych zdjęć. Pozostałości po różnych rodzinnych albumach, spiętych razem, niekoniecznie będących w dobrym stanie.

Powód zakupu to dobrze widoczny samochód pożarniczy. Najprawdopodobniej jest to Jelcz 003 na bazie Stara 25, a dokładniej Stara A26P. Pojazd o rejestracji KK-06-14. Taki format tablic rejestracyjnych obowiązywał w Polsce w latach 1956 – 1976. Pierwsza litera „K” oznacza województwo krakowskie.

Na drzwiach kabiny widoczny duży napis: Wojewódzki Ośrodek Szkolenia Pożarniczego w Wieliczce. W obecnych strukturach Państwowej Straży Pożarnej taka jednostka już nie funkcjonuje. 

Za kierownicą pięknego Jelcza 003 siedzi pan Jurek. Wiadomo, że kierowca tak ma na imię, bo na odwrocie zdjęcia umieszczono dedykację: „Na pamiątkę ofiarowuję swoją podobiznę. Jurek”.

Jelcz 003 na zdjęciu z targu staroci. Ta sama fotografia w kilku wersjach cyfryzacji. Różne urządzenia i programy. 

Dedykacja umieszczona na odwrocie zdjęcia.

Jakie były losy tego pojazdu? Niestety Internet na ten temat milczy. Pośród „krążących po sieci” fotografii nie znajdziemy Jelcza (Stara) o rejestracji KK-06-14. Bardzo prawdopodobne jest jednak, że po zakończeniu służby w ośrodku szkolenia, trafił do którejś z okolicznych ochotniczych straży. Być może został nawet zachowany jako zabytek, bo wszakże takich „pozostawionych dla potomności” Jelczy 003 jeszcze trochę jest. Może publikacja tej fotografii pozwoli ustalić jego dalsze losy.

Natomiast historia ośrodka szkolenia w Wieliczce i tamtejszej straży jest opisana na stronie PSP pod tym linkiem.

W Blogu Transportowym co jakiś czas zamieszczam zdjęcia wygenerowane przez sztuczną inteligencję. Również w przypadku tej archiwalnej fotografii postanowiłem wykorzystać to narzędzie.

Najpierw poprosiłem o obrobienie, oczyszczenie zdjęcia.

Jelcz 003 z Wieliczki. Wersja zdjęcia obrobiona przez AI.

Drugim poleceniem było oddalenie pojazdu i dodanie elementów otoczenia. Powstała ciekawa scenka prezentująca przygotowania do ćwiczeń pożarniczych na terenie jakiegoś miasteczka. Z założenia ma to pewnie być Wieliczka.

Domniemana sceneria wokół Jelcza 003 ze starej fotografii.

Chciałem także zobaczyć, jak Jelcz 003 mógł wyglądać w kolorze. Dla AI nie było to problemem. Niby wszystko jest dobrze, ale niestety tył pojazdu został nieznacznie zmieniony. Jakoś tak uwspółcześniony. 

Wersja kolorowa Jelcza 003.

Ten zmieniony tył bardzo mnie drażnił. Pisałem różne prompty, ale AI nie dało rady go zmienić. Sięgnąłem zatem po najprostszą opcję. Przyciąłem zdjęcie.

Wersja przycięta kolorowego zdjęcia Jelcza 003.

Wpis dotyczący innego Jelcza 003 (z Alwerni) do zobaczenia pod tym linkiem.

Muzeum Kolejnictwa w Wilnie (1) – strażacki Ził

 

Stolica Litwy może pochwalić się wieloma muzeami. Wśród nich są także placówki poświęcone środkom transportu. Bogatą kolekcję samochodów osobowych zobaczycie w Automuziejus Vilnius, natomiast tabor kolejowy zgromadziło Muzeum Kolejnictwa (Geležinkelių muziejus). Muzea te znajdują się dość blisko siebie. Samochody są przechowywane w budynku, natomiast pojazdy kolejowe „pod chmurką”. Kolekcji historycznych osobówek niestety nie udało mi się zobaczyć, natomiast pociągi oglądałem i dokumentowałem. Ze względu na kilkunastostopniowy mróz i spore ilości śniegu, nie udało mi się sfotografować całości zbiorów. Jednak większość z nich została utrwalona na zdjęciach i stopniowo pojawi się w Blogu Transportowym. 

Zaczynam od historii muzeum. Plany jego utworzenia pojawiły się już w okresie międzywojennym, ale faktyczna realizacja tego zamierzenia nastąpiła dopiero pod okupacją radziecką, w 1966 roku - Muzeum Chwały Kolejarzy. Wówczas nie był gromadzony tabor, lecz różne znacznie mniejsze elementy, np. zdjęcia, dokumenty. Ekspozycja była mocno upolityczniona. W 1979 roku zmieniono nazwę na Muzeum Ludowe Litewskich Kolejarzy, a w 1985 nadano mu imię Georgijusa Žemaitisa (założyciel i wieloletni kierownik muzeum). Po różnych relokacjach, od roku 2011 Muzeum Kolejnictwa funkcjonuje w budynku głównego wileńskiego dworca pasażerskiego, na drugim piętrze. Wstęp na wystawę jest płatny (bilet 6 euro). Natomiast zewnętrzna ekspozycja taboru jest bezpłatna i funkcjonuje jako Park Kolejowy, czynny codziennie od godziny 8 do 22. Znajduje się ona za peronami stacyjnymi, obok biurowca kolei litewskich. Dojście z kładki dla pieszych.

Eksponaty (wagony, lokomotywy, zespoły trakcyjne i inne) ustawione są w różny sposób, część z nich jest przysłonięta przez inny tabor lub np. elementy wygrodzenia. Poszczególne pojazdy są opisane, choć niestety często bardzo ogólnie, bez podawania szczegółów dotyczących prezentowanego obiektu. Na terenie Parku Kolejowego zdjęcia można robić bez przeszkód. Natomiast problematyczna jest sąsiednia stacja Wilno. Tam obowiązuje zakaz fotografowania. Jak podano na oficjalnej stronie Grupy LTG: „Dworce kolejowe i ich tereny są uznawane za strefy ochronne, dlatego dziennikarze, operatorzy kamer i fotografowie muszą mieć zezwolenie na filmowanie i/lub fotografowanie na dworcach kolejowych, w innych obiektach oraz w strefach ochronnych znajdujących się na ich terenach”. Ja również ubiegałem się o takie zezwolenie i je otrzymałem. Więcej szczegółów podam w oddzielnym materiale dotyczącym stacji Wilno.

Wracając do Muzeum Kolejnictwa (Geležinkelių muziejus). Jego dość charakterystycznym i odbiegającym od tematyki tej placówki eksponatem jest bez wątpienia wóz strażacki. To ZiŁ 130 z 1991 roku. Słynna zabudowa AC-40, tu po jakiejś modernizacji. Brak oznaczeń taborowych, pozostawiono jedynie tablicę rejestracyjną ZVR 572. Na drzwiach widoczne logo LG, czyli kolei litewskich Lietuvos Geležinkeliai. Najprawdopodobniej pojazd ten służył w kolejowej straży pożarnej. Jego malowanie jest charakterystyczne dla taboru strażackiego z okresu ZSRR oraz początków niepodległości Litwy. 

Z ustawionego obok ZiŁ-a opisu wynika, że do muzeum trafił w 2018 roku. Jest tam również informacja, że to model 431412. Symbol ten jest oznaczeniem podwozia przeznaczonego pod zabudowy specjalistyczne (w tym strażackie i dźwigowe), produkowanego w latach 1986  - 1994.

Pożarniczy ZiŁ 130 będący eksponatem Muzeum Kolejnictwa w Wilnie. Tego dnia pogoda nie sprzyjała dokumentowaniu taboru ustawionego przy głównym dworcu kolejowym. To był bardzo mroźny poranek z temperaturą wynoszącą około -15 stopni. Niestety eksponaty były przykryte sporą warstwą śniegu, którego opady kilka dni wcześniej sparaliżowały stolicę Litwy. 17.01.2026.

Prezentowany strażacki ZiŁ 130 był ustawiony obok wyjątkowej lokomotywy. To słynny dwuczłonowy „Gagarin”. Dokładnie maszyna o oznaczeniu 2M62-0003. Przedstawię ją w drugiej części tego zimowego reportażu. 

Star 25 reklamujący Małopolskie Muzeum Pożarnictwa

 

W roku 2020 pisałem o dość oryginalnym promowaniu prywatnej placówki muzealnej przy drodze wojewódzkiej nr 780 łączącej Kraków z Chełmem Śląskim (tu link do tego materiału). 

Do tego celu wykorzystano małe lokomotywy, które pełniąc funkcję pomników – reklam, zapraszały do zwiedzania. Kilka miesięcy temu pojawił się nowy tego typu obiekt. Także przy drodze nr 780.

Tym razem jest to ciężarówka. Piękny Star 25 z zabudową pożarniczą. 

Jaki to rodzaj zabudowy? Tu poddaję się, po prostu nie wiem. Może Jelcz 002, 028 lub 003. Nie chcę wprowadzać w błąd. Ogólnie rzecz ujmując bardzo dobry pomysł, przy okazji świetnie prezentujący kultowy polski pojazd.

Strażackiego Stara 25 ustawiono na wzniesieniu, obok stacji paliw ALFA. Zatem jest gdzie się zatrzymać, jeżeli chcemy dokładniej przyjrzeć się tej ciekawej maszynie, legendzie polskiego pożarnictwa. 

Pomnik - reklama. Star 25 zaprasza do Małopolskiego Muzeum Pożarnictwa w Alwerni. 25.08.2024.

Znaczek Star 25 na masce strażackiego oldtimera. 25.08.2024.

Star 25 przede wszystkim reklamuje Małopolskie Muzeum Pożarnictwa w Alwerni. To placówka, której historia sięga 1953 roku. Jednak od niedawna, bo od 2024 roku zyskała nową siedzibę. Teraz zbiory strażackie można oglądać codziennie. W tym kolekcję pojazdów. Przyznam, że jest ona bardzo ciekawa. W nowym obiekcie jeszcze jej nie podziwiałem, ale mam nadzieję, że już niedługo się to zmieni. 

Muzeum mieści się przy ulicy Korycińskiego i jest czynne w godzinach:

- poniedziałek-piątek: 9:00-15.00,

- sobota, niedziela i święta: 11:00-17:00.

Tu link do strony muzeum.

Na Starze 25 jest także reklama Muzeum Małopolski Zachodniej w Wygiełzowie. To miejscowość w pobliżu Alwerni. 

Nowe filmy – styczeń 2025

 

W styczniu 2025 kanał filmowy YouTube Bloga Transportowego (Lukaszwo – Transport Movies) wzbogacił się o sześć nowych nagrań. Jeden duży film 4K i pięć krótkich shortsów. Tematyka autobusowa i ciężarówkowa.

Tradycyjnie zaczynam od dużego filmu. Jego bohaterami są pojazdy krakowskiego oddziału firmy Mobilis, które obsługiwały czasową linię 702 uruchomioną w związku z przebudową ul. Królowej Jadwigi. 

Nagrywałem na skrzyżowaniu ulic Zarzecze i Na Błonie, gdzie znajduje się małe rondo. 

Fragment filmu. MAN TGE (zabudowa Mercus) nr MB101 na linii czasowej 702.

Fragment filmu. MAN TGE (zabudowa Mercus) nr MB103 na linii czasowej 702.

Prezentowane pojazdy to mikrobusy MAN TGE (zabudowa Mercus) o następujących oznaczeniach: niebieski to nr MB101, czerwony to nr MB103, a biały to nr MB105. Nagranie powstało 19 października 2022.

Pierwszy styczniowy short powstał w Żorach. Na placu przy tamtejszym Muzeum Ognia (bardzo ciekawy budynek) ustawiono „emerytowany” wóz strażacki. To Jelcz 004M (na bazie Jelcza 325), ex OSP Sławniów. Nagrywałem 15 grudnia 2024. Prezentacja statyczna.

Pozostajemy w Żorach. Po drugiej stronie placu przy Muzeum Ognia ustawiono innego strażackiego weterana. Rodem z NRD. To drabina powstała na bazie ciężarówki IFA W50L. Pojazd kiedyś służył w Państwowej Straży Pożarnej z Cieszyna. Nagranie również powstało 15 grudnia 2024. Prezentacji statycznej towarzyszy Johnny Cash z piosenką „Ring of Fire”.

Teraz coś autobusowego. Zapraszam do Rygi. W rejonie głównego dworca kolejowego, przez Marijas iela przejeżdża jeden z najnowszych ryskich autobusów. Wyróżniający się zielonym malowaniem elektryk. Dokładniej Solaris Urbino 12 electric nr 71160. Rocznik 2023. 

Autobus obsługuje linię 47 do pętli Abrenes iela. Obecnie trasa ta już tędy nie przebiega – od 20 stycznia 2025 zwiększono częstotliwość kursów, jednocześnie wycofując linię ze ścisłego centrum. To odpowiedź na tworzące się tam zatory drogowe.

Kierowca pozdrawiał migając światłami. Miły gest. Nagrywałem 2 października 2024.

W styczniu 2025 na kanale Lukaszwo – Transport Movies po raz pierwszy od dawna pojawiło się trochę materiałów ciężarówkowych. Po pojazdach strażackich z Żor zaprezentowałem fragment ekspozycji z World of Volvo w Göteborgu. To nowa wersja dawnego Muzeum Volvo.

Szwedzka marka, zatem w tle szwedzka piosenka. „Fernando” grupy ABBA.

Co widać na tym krótkim nagraniu? Przewożący drewno ciągnik siodłowy L248 z 1950 roku. Żółta ładowarka BM H10. Zielone, trójosiowe Volvo Titan L395 i szare LV93 na gaz drzewny. Na końcu biała wywrotka L43012 Trygge. 3 maja 2024.

Ostatnie z opublikowanych w styczniu 2025 nagrań również powstało w Szwecji. Dokładniej w Malmö. Przedstawia autobus Volvo 7900 Electric nr 3759 na linii 7. Citadellsvägen. 4 września 2024.

Powyższe filmy są zwiastunami oddzielnych artykułów, które ukażą się w Blogu Transportowym. Zdecydowanie najdłuższym, wieloczęściowym będzie materiał poświęcony ekspozycji pojazdów na terenie World of Volvo w Göteborgu.

Jelcz 005 z Głogówka

 

Pojazdy straży pożarnej są stałym elementem Bloga Transportowego. Prezentuję zarówno tabor z zagranicy (np. z Turcji – tu link), jak i z Polski (np. OSP Stradunia – tu link). 

Mój szczególny zachwyt zawsze budzą samochody pożarnicze powstały na bazie Jelcza lub Stara. Na taki egzemplarz natrafiłem w Głogówku na Opolszczyźnie. 

W wielu Ochotniczych Strażach Pożarnych sobota jest dniem porządków, w trakcie których tabor wystawiany jest przed remizę. Tak było również i w OSP Głogówek, której teren mijałem 22 kwietnia 2023. W wiosennym słońcu wygrzewał się tam pożarniczy Jelcz 005 na podwoziu Stara 244. Oznaczenie GBA 2,5/16, a numer operacyjny 489[O]21. 

Dwa w jednym, czyli strażacki Jelcz 005 powstały na bazie ciężarówki Star 244. Pojazd pozuje do zdjęć na placu przed remizą OSP Głogówek. 22.04.2023.

Na placu przed remizą stał wówczas także najnowszy samochód pożarniczy OSP Głogówek, który kilka lat temu zastąpił Magirusa-Deutza. To MAN TGM zabudowany przez firmę Stolarczyk. Oznaczenie GBARt 3/16, a numer operacyjny 489[O]22.

Oprócz kultowego Jelcza 005 w OSP Głogówek służy także MAN TGM o oznaczeniu 489[O]22. Numer ten miał wcześniej Magirus-Deutz. 22.04.2023.

Ciężarówki Star 244 były produkowane seryjnie w latach 1975 – 2000. Pożarnicze Jelcze 005 powstawały seryjnie w latach 1975 – 1996.

Połączenie pojazdów dwóch marek często wywołuje dyskusje, jaka jest poprawna nazwa finalnego produktu. Główny bohater tego wpisu powstał przecież na bazie Stara 244. Jednak producentem zabudowy jest Jelcz i to on wypuścił ją na rynek pod nazwą Jelcz 005. Tak ciężarówki te były promowane i rejestrowane. Znany znawca Jelcza, pan Wojciech Połomski w książce „Pojazdy Samochodowe i przyczepy Jelcz 1995 – 1998” podaje, że zgodnie z Systematycznym Wykazem Wyrobów oraz Polskimi Normami ten pojazd pożarniczy to Jelcz 005.

Pojazdy z Głogówka pojawiały się już wcześniej w Blogu Transportowym. Pisałem o tamtejszym dworcu autobusowym. Tu link.

Więcej wozów strażackich pod tagiem „straż pożarna”.