Jelcz 003 z Wieliczki

 

Przyznam, że bardzo lubię odwiedzać targi staroci. Czy to w Polsce, czy w innych krajach. Z transportowego punktu widzenia można trafić tam na różne perełki. Tu chodzi mi przede wszystkim o pocztówki prezentujące różne pojazdy. Czasami można też natknąć się np. na jakiś ciekawy model (np. Leyland National 11,3, o którym pisałem tutaj), czy stare zdjęcie. To właśnie taka fotografia jest bohaterką tego materiału.

Kupiłem ją za 5 zł przy krakowskiej hali targowej. Była ukryta pośród wielu innych zdjęć. Pozostałości po różnych rodzinnych albumach, spiętych razem, niekoniecznie będących w dobrym stanie.

Powód zakupu to dobrze widoczny samochód pożarniczy. Najprawdopodobniej jest to Jelcz 003 na bazie Stara 25, a dokładniej Stara A26P. Pojazd o rejestracji KK-06-14. Taki format tablic rejestracyjnych obowiązywał w Polsce w latach 1956 – 1976. Pierwsza litera „K” oznacza województwo krakowskie.

Na drzwiach kabiny widoczny duży napis: Wojewódzki Ośrodek Szkolenia Pożarniczego w Wieliczce. W obecnych strukturach Państwowej Straży Pożarnej taka jednostka już nie funkcjonuje. 

Za kierownicą pięknego Jelcza 003 siedzi pan Jurek. Wiadomo, że kierowca tak ma na imię, bo na odwrocie zdjęcia umieszczono dedykację: „Na pamiątkę ofiarowuję swoją podobiznę. Jurek”.

Jelcz 003 na zdjęciu z targu staroci. Ta sama fotografia w kilku wersjach cyfryzacji. Różne urządzenia i programy. 

Dedykacja umieszczona na odwrocie zdjęcia.

Jakie były losy tego pojazdu? Niestety Internet na ten temat milczy. Pośród „krążących po sieci” fotografii nie znajdziemy Jelcza (Stara) o rejestracji KK-06-14. Bardzo prawdopodobne jest jednak, że po zakończeniu służby w ośrodku szkolenia, trafił do którejś z okolicznych ochotniczych straży. Być może został nawet zachowany jako zabytek, bo wszakże takich „pozostawionych dla potomności” Jelczy 003 jeszcze trochę jest. Może publikacja tej fotografii pozwoli ustalić jego dalsze losy.

Natomiast historia ośrodka szkolenia w Wieliczce i tamtejszej straży jest opisana na stronie PSP pod tym linkiem.

W Blogu Transportowym co jakiś czas zamieszczam zdjęcia wygenerowane przez sztuczną inteligencję. Również w przypadku tej archiwalnej fotografii postanowiłem wykorzystać to narzędzie.

Najpierw poprosiłem o obrobienie, oczyszczenie zdjęcia.

Jelcz 003 z Wieliczki. Wersja zdjęcia obrobiona przez AI.

Drugim poleceniem było oddalenie pojazdu i dodanie elementów otoczenia. Powstała ciekawa scenka prezentująca przygotowania do ćwiczeń pożarniczych na terenie jakiegoś miasteczka. Z założenia ma to pewnie być Wieliczka.

Domniemana sceneria wokół Jelcza 003 ze starej fotografii.

Chciałem także zobaczyć, jak Jelcz 003 mógł wyglądać w kolorze. Dla AI nie było to problemem. Niby wszystko jest dobrze, ale niestety tył pojazdu został nieznacznie zmieniony. Jakoś tak uwspółcześniony. 

Wersja kolorowa Jelcza 003.

Ten zmieniony tył bardzo mnie drażnił. Pisałem różne prompty, ale AI nie dało rady go zmienić. Sięgnąłem zatem po najprostszą opcję. Przyciąłem zdjęcie.

Wersja przycięta kolorowego zdjęcia Jelcza 003.

Wpis dotyczący innego Jelcza 003 (z Alwerni) do zobaczenia pod tym linkiem.

Muzeum „Wena” Oława (1) – autobus Bałtyk

 

W Blogu Transportowym prezentuję także muzea, które w swej kolekcji posiadają różne pojazdy. Są to placówki z Polski i zagranicy. Przykładowo zamieszczam serię wpisów o muzeum kolejnictwa w tureckiej miejscowości Çamlık (tu link do pierwszego materiału). 

Teraz zapraszam Was do największego muzeum motoryzacji w Polsce. To „Wena” z miejscowości Oława w województwie dolnośląskim. Kolekcja zgromadzonych pojazdów jest ogromna. Przeważają osobówki, ale są również ciężarówki i autobusy, a także ciągniki rolnicze. Muzeum Motoryzacji w Oławie to także swoiste muzeum PRL-u. Zobaczycie w nim między innymi stację paliw CPN, kolekcję butelek z tamtych lat, zabawki motoryzacyjne, a nawet odkurzacze. Można także skosztować galaretki mięsnej i napić się oranżady. 

„Nasza kolekcja, licząca setki unikatowych pojazdów, przenosi Cię w podróż przez dekady innowacji i designu samochodowego. Od legendarnych klasyków po najnowsze trendy, u nas znajdziesz coś dla siebie” – to cytat ze strony internetowej muzeum. Na szczegółowe obejrzenie wszystkich eksponatów nie starczy dnia. Ogólnie rzecz ujmując, ekspozycja jest ogromna i piękna. Dodatkowo teren wystawienniczy stopniowo się rozrasta, a kolekcja powiększa. Planując wizytę należy więc zarezerwować minimum kilka godzin.

Stopniowo będę prezentował różne pojazdy, które udokumentowałem w październiku 2025. Zaczynam od wyjątkowego autobusu, a w zasadzie jego wraku. To Bałtyk.  

Pod taką marką Spółdzielnia Pracy Mechaników Samochodowych w Koszalinie produkowała autobusy. Pierwsza wersja Bałtyków powstawała w latach 1957 – 1960 i była oparta na podwoziach samochodów ciężarowych Star 20/21. Łącznie wyprodukowano 56 takich pojazdów. Były one mocno spokrewnione z modelem autobusu Star N52. 

Druga wersja Bałtyków powstawała w okresie 1960 – 1963 w oparciu o czechosłowackie podwozie Škoda 706 RT. Szacuje się, że takich autobusów wyprodukowano około 150 egzemplarzy. To właśnie pojazd z tej serii znalazł się w kolekcji muzeum z Oławy.

W Internecie znajduje się niewiele informacji dotyczących autobusów Bałtyk. Część z nich jest sprzecznych, niedokładnych. Osobiście polecam artykuł ze strony Blog Letheko, w którym jest sporo zdjęć różnych Bałtyków oraz ich dane techniczne. Zobaczycie tam także oryginalne logo Bałtyka, jeszcze ze skrótem SMS, czyli Spółdzielnia Mechaników Samochodowych. Tu warto także dodać, że Spółdzielnia Pracy Mechaników Samochodowych w Koszalinie została następnie przekształcona w Fabrykę Urządzeń Budowlanych, późniejszy „Bumar”. Tu link do tej strony.

Przez wiele lat uznawano, że nie zachował się żaden egzemplarz Bałtyku. Jednak w roku 2025 polski Internet oraz media branżowe opanowała wiadomość, że odnaleziono taki pojazd. Ruinę, wrak, ale to oryginalny Bałtyk drugiej wersji. W okolicy małej wielkopolskiej miejscowości Gołaszyn pełnił on funkcje pszczelarskie. Dokładnie był magazynem na ule. Wcześniej eksploatowała go Krajowa Spółdzielnia Komunikacji w Obornikach Wielkopolskich. Kiedy został przeznaczony do kasacji, jeden z pracowników znalazł dla niego nowe zastosowanie na terenie leśnej posesji swojej kuzynki. To była świetna decyzja. 

Finalnie Bałtyk trafił do Muzeum Motoryzacji w Oławie i został ustawiony przy wejściu głównym do budynku. Tam właśnie miałem okazję go oglądać i fotografować.

Jedyny zachowany egzemplarz produkowanego w Koszalinie autobusu marki Bałtyk. Wrak przedstawiciela drugiej wersji ustawiony przed wejściem do Muzeum „Wena” w Oławie. Na skorodowanych elementach blacharki widać także fragmenty dawnego malowania pojazdu, z czasów, gdy woził pasażerów Krajowej Spółdzielni Komunikacji w Obornikach Wielkopolskich. 25.10.2025.

Zniszczone wnętrze zachowanego autobusu Bałtyk. Na pierwszym planie nadal dobrze zachowany fragment oparcia tylnego pięcioosobowego siedziska. 25.10.2025.

Na wraku Bałtyku umieszczono takie informacje o planowanym terminie ukończenia remontu.

Zapowiedziano, że remont tego niezwykłego pojazdu rozpocznie się w 2026 roku. Obietnicę zaczęto realizować i autobus zniknął z placu. Pod koniec lutego 2026 na Facebooku Muzeum „Wena” pojawił się wpis informujący, że rozważana jest opcja pozostawienia oryginalnego Bałtyku w obecnej formie i zbudowania jego wiernej kopii. Muzeum poprosiło o opinie czytelników. Z chwilą pisania tego tekstu (początek marca 2026) nie podano, jak zdecydowano.

Fizyczna odbudowa pojazdu, a w zasadzie jego wraku, to proces długi i kosztowny. Jest jednak narzędzie, które często bezpłatnie i szybko pozwoli zobaczyć, jak taki autobus mógłby wyglądać po remoncie. To sztuczna inteligencja. W Blogu Transportowym już kilka razy prezentowałem jej twórczość (np. autobusy Ikarus – tu link).

Korzystałem z Gemini firmy Google. Nie jest to narzędzie idealne, ale ostatnio pojawiły się pewne udoskonalenia i przy odpowiednich promptach można osiągnąć zamierzony cel.

Na początek poprosiłem o odtworzenie blacharki i uzupełnienie szyb. Wyszło całkiem dobrze.

Wirtualny remont autobusu Bałtyk. Uzupełnione szyby i odtworzone brakujące, skorodowane elementy blacharki. 

Problemy pojawiły się później. Sztuczna inteligencja nie radziła sobie z odtworzeniem przodu pojazdu. Cały czas powstawały wersje Jelcza 043 lub innych autobusów z tamtego okresu. Dopiero po wielu próbach wygenerowany został Bałtyk drugiej serii prezentowany poniżej. Tak mógłby wyglądać przed budynkiem Muzeum „Wena”.

Tak Bałtyk z Oławy może wyglądać po odbudowie. Malowanie w oparciu o archiwalne zdjęcia dostępne w Internecie. Pojazd jest podobny do Jelcza 043, ale odróżnia go inna ściana przednia oraz inny układ i kształt okien. Plac przed wejściem do muzeum. 

Jeszcze mały powrót do przeszłości. Tak Bałtyk mógł wyglądać w realiach polskiego małego miasteczka w latach 60-tych.

Wizualizacja scenerii małego polskiego miasteczka lat 60-tych. Na rynku zatrzymał się autobus Bałtyk. Obok Warszawa, a w tle Syreny. Niestety pozostała żółta rejestracja.

Wizualizacje autobusów marki Bałtyk zrealizowane przez Gemini są dość ciekawe, więc poświęcę im oddzielny wpis.

Natomiast w części drugiej materiału prezentującego muzeum „Wena” z Oławy pokażę tamtejsze Warszawy.

Star 25 reklamujący Małopolskie Muzeum Pożarnictwa

 

W roku 2020 pisałem o dość oryginalnym promowaniu prywatnej placówki muzealnej przy drodze wojewódzkiej nr 780 łączącej Kraków z Chełmem Śląskim (tu link do tego materiału). 

Do tego celu wykorzystano małe lokomotywy, które pełniąc funkcję pomników – reklam, zapraszały do zwiedzania. Kilka miesięcy temu pojawił się nowy tego typu obiekt. Także przy drodze nr 780.

Tym razem jest to ciężarówka. Piękny Star 25 z zabudową pożarniczą. 

Jaki to rodzaj zabudowy? Tu poddaję się, po prostu nie wiem. Może Jelcz 002, 028 lub 003. Nie chcę wprowadzać w błąd. Ogólnie rzecz ujmując bardzo dobry pomysł, przy okazji świetnie prezentujący kultowy polski pojazd.

Strażackiego Stara 25 ustawiono na wzniesieniu, obok stacji paliw ALFA. Zatem jest gdzie się zatrzymać, jeżeli chcemy dokładniej przyjrzeć się tej ciekawej maszynie, legendzie polskiego pożarnictwa. 

Pomnik - reklama. Star 25 zaprasza do Małopolskiego Muzeum Pożarnictwa w Alwerni. 25.08.2024.

Znaczek Star 25 na masce strażackiego oldtimera. 25.08.2024.

Star 25 przede wszystkim reklamuje Małopolskie Muzeum Pożarnictwa w Alwerni. To placówka, której historia sięga 1953 roku. Jednak od niedawna, bo od 2024 roku zyskała nową siedzibę. Teraz zbiory strażackie można oglądać codziennie. W tym kolekcję pojazdów. Przyznam, że jest ona bardzo ciekawa. W nowym obiekcie jeszcze jej nie podziwiałem, ale mam nadzieję, że już niedługo się to zmieni. 

Muzeum mieści się przy ulicy Korycińskiego i jest czynne w godzinach:

- poniedziałek-piątek: 9:00-15.00,

- sobota, niedziela i święta: 11:00-17:00.

Tu link do strony muzeum.

Na Starze 25 jest także reklama Muzeum Małopolski Zachodniej w Wygiełzowie. To miejscowość w pobliżu Alwerni. 

Jelcz 005 z Głogówka

 

Pojazdy straży pożarnej są stałym elementem Bloga Transportowego. Prezentuję zarówno tabor z zagranicy (np. z Turcji – tu link), jak i z Polski (np. OSP Stradunia – tu link). 

Mój szczególny zachwyt zawsze budzą samochody pożarnicze powstały na bazie Jelcza lub Stara. Na taki egzemplarz natrafiłem w Głogówku na Opolszczyźnie. 

W wielu Ochotniczych Strażach Pożarnych sobota jest dniem porządków, w trakcie których tabor wystawiany jest przed remizę. Tak było również i w OSP Głogówek, której teren mijałem 22 kwietnia 2023. W wiosennym słońcu wygrzewał się tam pożarniczy Jelcz 005 na podwoziu Stara 244. Oznaczenie GBA 2,5/16, a numer operacyjny 489[O]21. 

Dwa w jednym, czyli strażacki Jelcz 005 powstały na bazie ciężarówki Star 244. Pojazd pozuje do zdjęć na placu przed remizą OSP Głogówek. 22.04.2023.

Na placu przed remizą stał wówczas także najnowszy samochód pożarniczy OSP Głogówek, który kilka lat temu zastąpił Magirusa-Deutza. To MAN TGM zabudowany przez firmę Stolarczyk. Oznaczenie GBARt 3/16, a numer operacyjny 489[O]22.

Oprócz kultowego Jelcza 005 w OSP Głogówek służy także MAN TGM o oznaczeniu 489[O]22. Numer ten miał wcześniej Magirus-Deutz. 22.04.2023.

Ciężarówki Star 244 były produkowane seryjnie w latach 1975 – 2000. Pożarnicze Jelcze 005 powstawały seryjnie w latach 1975 – 1996.

Połączenie pojazdów dwóch marek często wywołuje dyskusje, jaka jest poprawna nazwa finalnego produktu. Główny bohater tego wpisu powstał przecież na bazie Stara 244. Jednak producentem zabudowy jest Jelcz i to on wypuścił ją na rynek pod nazwą Jelcz 005. Tak ciężarówki te były promowane i rejestrowane. Znany znawca Jelcza, pan Wojciech Połomski w książce „Pojazdy Samochodowe i przyczepy Jelcz 1995 – 1998” podaje, że zgodnie z Systematycznym Wykazem Wyrobów oraz Polskimi Normami ten pojazd pożarniczy to Jelcz 005.

Pojazdy z Głogówka pojawiały się już wcześniej w Blogu Transportowym. Pisałem o tamtejszym dworcu autobusowym. Tu link.

Więcej wozów strażackich pod tagiem „straż pożarna”.