Pokazywanie postów oznaczonych etykietą pogotowie techniczne. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą pogotowie techniczne. Pokaż wszystkie posty

wtorek, 19 maja 2026

Liaz z Sofii, Madara

 

W Blogu Transportowym będę stopniowo zamieszczał różne materiały ze stolicy Bułgarii. Udało mi się tam udokumentować wiele ciekawych pojazdów. Głównie są to tramwaje kursujące po Sofii, ale mam także sporo starych ciężarówek. W większości produkcji radzieckiej, będących już eksponatami muzealnymi. 

Natrafiłem także na czynny już starszy wiekiem pojazd. To Liaz będący pogotowiem technicznym, najprawdopodobniej dedykowanym tylko do trakcji tramwajowej. Przypuszczalnie to własność miejskiego przewoźnika СКГТ-Електротранспорт lub jakiejś oddzielnej firmy zajmującej się np. utrzymaniem torowisk. 

Na kabinie napisy „АВАРИЕН”, które Google tłumaczy na „nagły wypadek”. Bardziej bym tu widział jednak słowo „awaryjny”. Określenie, które w Polsce przed laty było dość często używane celem nazwania taboru technicznego, ratunkowego.  

Ciężarówka nie miała na sobie żadnych oznaczeń, a jej jedynym wyróżnikiem była tablica rejestracyjna: CA 4993 AP.

Kiedy przeglądałem Internet, aby ustalić coś więcej na temat tego pogotowia technicznego, natrafiłem na informację, że to nie jest czechosłowacki Liaz, lecz produkt bułgarski. W miejscowości Szumen od roku 1957 funkcjonowało przedsiębiorstwo Madara, utworzone w celu produkcji pojazdów. Już w roku 1958 bramy zakładu opuściły pierwsze ciężarówki. Były to oparte na radzieckiej licencji GAZ-y 51. 

Później produkowano także inne modele. Madara była również producentem części, np. osi do ciężarówek czechosłowackich. Taka współpraca zaowocowała podpisaniem w roku 1981 umowy licencyjnej pomiędzy Czechosłowacją i Bułgarią na produkcję ciężarówek marek Skoda i Liaz. Licencja dotyczyła okresu 1981 – 2000. 

Bułgarskie Liazy powstawały pod nazwą Madara-Liaz i obejmowały początkowo pojazdy serii 100, 110, a następnie 150 i 151. Ta licencyjna wersja miała na masce oprócz tradycyjnego znaczka Liaz, napis Madara pisany cyrylicą. 

Według źródła internetowego, bohater tego wpisu to Madara-Liaz 110. Pojazd stoi w samym centrum Sofii, na Bulwarze Witosza. Na tym odcinku przejeżdżają po nim tramwaje linii 1, 12, 18 i 27, a za najbliższą przecznicą zamienia się w główny deptak stolicy. 

Pojazd jest już mocno nadgryziony „zębem czasu” – skorodowana zabudowa. Niestety nie zachowały się na nim żadne napisy informujące, że to Madara.



Madara-Liaz 110, СКГТ-Електротранспорт. Sofia, Bułgaria. Blog Transportowy.

Madara-Liaz 110, СКГТ-Електротранспорт. Sofia, Bułgaria. Blog Transportowy.

Madara-Liaz 110, СКГТ-Електротранспорт. Sofia, Bułgaria. Blog Transportowy.

Madara-Liaz 110, СКГТ-Електротранспорт. Sofia, Bułgaria. Blog Transportowy.

Madara-Liaz 110, СКГТ-Електротранспорт. Sofia, Bułgaria. Blog Transportowy.

Madara-Liaz 110, СКГТ-Електротранспорт. Sofia, Bułgaria. Blog Transportowy.

Madara-Liaz 110, СКГТ-Електротранспорт. Sofia, Bułgaria. Blog Transportowy.

Madara-Liaz 110, СКГТ-Електротранспорт. Sofia, Bułgaria. Blog Transportowy.

Madara-Liaz 110, СКГТ-Електротранспорт. Sofia, Bułgaria. Blog Transportowy.
Madara-Liaz 110 jako pogotowie techniczne trakcji tramwajowej, najprawdopodobniej własność firmy СКГТ-Електротранспорт. Ciężarówka zaparkowała na Bulwarze Witosza, obok imponującego budynku Sądu Miejskiego. 18.04.2026.


Model samochodu Madara-Liaz 110 ukazał się niedawno w bułgarskiej wersji serii wydawniczej „Kultowe ciężarówki z epoki PRL-u” („Легендарни камиони”). Co ciekawe, pojazd ten oznaczony jest jako typ 796, czyli funkcjonowało jeszcze jakieś inne, bułgarskie nazewnictwo licencyjnych modeli. Niestety nie znalazłem szczegółowych informacji. Na pewno pod nazwą Madara 201 (Мадара 201) funkcjonowała bułgarska wersja ciężarówki Avia.

Pogotowie techniczne podpisane jako pojazd „awaryjny” pojawiło się już w Blogu Transportowym. Był to GAZ 53 ze Lwowa, o którym pisałem tutaj.

Więcej wpisów z Sofii znajdziecie pod tagiem „Bułgaria”.



Blog Transportowy na Facebooku


środa, 9 lipca 2025

Jelcze PR-110 w Krakowie (1), 21205 i 5299

 

Kolekcja historycznych autobusów zgromadzonych przez MPK Kraków jest dość spora, doskonale utrzymana i budząca podziw nie tylko w kraju, ale i zagranicą. W Blogu Transportowym pisałem np. o Sanie H01B (tu link). 

W roku 2025 powiększyła się ona o autobus, którego zdecydowanie brakowało. To pojazd eksploatowany przez przedsiębiorstwa komunikacji miejskiej praktycznie w całej Polsce. Początkowo w PRL, a finalnie w RP. Do Krakowa w latach 1978 – 1982 dostarczono aż 340 takich autobusów. Mowa o „peerkach”, czyli o miejskiej wersji Jelcza PR-110.

MPK Kraków eksploatację tych kultowych autobusów zakończyło dość wcześnie, bo już w 1988 roku. Nie oznaczało to jednak ich całkowitego zniknięcia z ulic stolicy Małopolski. „Peerki” były także eksploatowane przez prywatnych przewoźników, nawet po roku 2000. Tu przykładem jest Firma Przewozowa „Furman Tour” z miejscowości Wiśniowa, w skrócie FB. Jej Jelcze PR-110 kursowały np. na trasie Kraków – Węgrzce Wielkie.



Jelcz PR-110M, Firma Przewozowa „Furman Tour” , Kraków
MPK Kraków miejskie Jelcze PR-110 wycofało z ruchu już w 1988 roku. Prywatni przewoźnicy takie pojazdy eksploatowali jeszcze przez wiele kolejnych lat. Na zdjęciu trochę zmodyfikowany
Jelcz PR-110M z firmy FB przejeżdża przez zaśnieżoną ul. Pawią w Krakowie. 26.01.2005.


Wspomniany nowy element historycznej kolekcji MPK Kraków to Jelcz PR-110U z 1982 roku. Pozyskany z MPK Rzeszów, gdzie był eksploatowany pod oznaczeniem 432. W końcowych latach użytkowania nie przewoził on już pasażerów, lecz pełnił funkcję pogotowia technicznego (w związku z tym poddano go pewnym przeróbkom, np. likwidacja tylnych drzwi, montaż „kogutów”).

W roku 2023 „techniczną peerkę” kupiło krakowskie MPK. Rozpoczęto renowację, a efekt prac pokazano „wybrańcom” 29 maja 2025 na terenie zajezdni Bieńczyce w trakcie niepublicznej prezentacji. Autobus otrzymał nowy, krakowski numer 21205. 

Krakowskiej „peerce” towarzyszyło pięć innych autobusów tego typu, które przyjechały z Warszawy, Rzeszowa, Wrocławia i Poznania. 

Kilka dni później, w sobotę 31 maja 2025 przybyłe do Krakowa Jelcze PR-110 mogli zobaczyć „zwykli śmiertelnicy”. Wyruszyły one do obsługi specjalnej linii autobusowej oznaczonej symbolem „PR”. 

Tu pozwolę sobie zacytować informację (fragment) o tym niezwykłym wydarzeniu, którą na swojej stronie internetowej zamieściło krakowskie MPK: „Warto podkreślić, że będzie to pierwszy taki przejazd. Do tej pory w żadnym innym polskim mieście nie odbył się przejazd historycznych Jelczy PR110 w takiej liczbie. Wydarzenie jest organizowane w ramach obchodów 150 lat komunikacji miejskiej w Krakowie.”

Linia „PR” łączyła pętle Nowy Kleparz i Aleja Przyjaźni. Kursowała z częstotliwością co 20 minut. Pierwszy autobus odjeżdżał z Alei Przyjaźni o godzinie 10:30, a ostatni o 14:30. 

Obsługiwało ją pięć Jelczy PR-110, a szósty pozował do zdjęć na pętli Aleja Przyjaźni. Była to krakowska „peerka”, która niestety wówczas jeszcze nie mogła przewozić pasażerów. Każdy mógł jednak zapoznać się z jej odrestaurowanym wnętrzem. Za 21205 zatrzymywały się autobusy kursujące na linii „PR”. 



Jelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK KrakówJelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK KrakówJelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK KrakówJelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK KrakówJelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK KrakówJelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK Kraków
Najnowszy krakowski autobus historyczny. Jelcz PR-110U oznaczony numerem 21205. Pętla Aleja Przyjaźni. Przystanek końcowo-początkowy linii specjalnej PR. „Peerka” pozowała do zdjęć statycznie, a za nią zatrzymywały się przewożące pasażerów Jelcze z Warszawy, Wrocławia, Rzeszowa i Poznania. 31.05.2025. 

 
Jelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK KrakówJelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK KrakówJelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK Kraków
Wnętrze krakowskiego Jelcza PR-110U. Siedzenia nowe, twarde, jeszcze niewysiedziane. Także kilka detali, np. „uśmiechnięta buzia” wyjścia awaryjnego, śmietniczka i guzik ręcznego otwierania drzwi.


Jelcz PR-110U, MPK KrakówJelcz PR-110U, MPK Kraków
Stanowisko pracy kierowcy krakowskiej „peerki”.


Jelcz PR-110U, MPK Kraków

Jelcz PR-110U, MPK KrakówJelcz PR-110U, MPK Kraków
Detale zewnętrzne pięknie odrestaurowanego krakowskiego Jelcza PR-110U.


Krakowska Linia Muzealna, rozkład jazdy, Jelcz PR-110Krakowska Linia Muzealna, rozkład jazdy, Jelcz PR-110
Rozkład jazdy linii „PR”. Źródło: Facebook, konto Krakowskiej Linii Muzealnej.


Najstarszym autobusem obsługującym linię „PR” był Jelcz PR-110U nr 5299, który przyjechał z Warszawy. To własność tamtejszego Klubu Miłośników Komunikacji Miejskiej. Rocznik 1978.

Pojazd ten został już opisany w Blogu Transportowym – tu link.



Jelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Warszawie

Jelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Warszawie

Jelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Warszawie

Jelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Warszawie

Jelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w WarszawieJelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Warszawie

Jelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w WarszawieJelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Warszawie

Jelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w WarszawieJelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Warszawie

Jelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Warszawie
Najstarszy autobus obsługujący linię „PR”. Jelcz PR-110U nr 5299 z Klubu Miłośników Komunikacji Miejskiej w Warszawie.


Jelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Warszawie

Jelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w WarszawieJelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Warszawie
Fragmenty wnętrza warszawskiego Jelcza nr 5299.


Jelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w WarszawieJelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Warszawie
Stanowisko pracy kierowcy w warszawskim Jelczu nr 5299.


Jelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w WarszawieJelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Warszawie
Detale warszawskiego Jelcza nr 5299. Kabina kierowcy oryginalnej wielkości. Standardem w wielu miastach było powiększanie kabin na pół szerokości wejścia do autobusu, np. z wykorzystaniem drzwi z innych pojazdów. Takiej wielkości kabiny miały później fabrycznie nowe Jelcze M-11. Przykładowym miastem z takimi przeróbkami w Jelczach PR-110 jest Kędzierzyn-Koźle, a autobusy, w których takie zmiany wprowadzno to np. 167, 168, 169, 171 i 172. 


Jelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Warszawie

Jelcz PR-110U, Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Warszawie
Jelcz nr 5299 właśnie rozpoczął kurs z pętli Aleja Przyjaźni i przejeżdża łącznikiem do al. Andersa. 


Tak Jelcz nr 5299 prezentował się w ruchu, odjeżdżając z pętli Aleja Przyjaźni.





Jeszcze jedno nagranie najstarszej „peerki”. Jelcz nr 5299 skręca z al. Andersa w al. Przyjaźni, gdzie skończy kurs.





W drugiej części reportażu o Jelczach PR-110 w Krakowie przedstawię kolejne pojazdy obsługujące wyjątkową linię „PR”.



Blog Transportowy na Facebooku