Trolejbusy w Valparaíso (7) – przegubowce na Av. Argentina

 

Ponownie zapraszam do Chile, do miasta Valparaíso, na spotkanie z tamtejszymi trolejbusami. Ostatnio opisywałem sytuację bieżącą oraz pokazywałem jednego z Pullmanów (tu link do tego materiału). Teraz, zgodnie z obietnicą, pora na przegubowce.

Było ich łącznie aż 26 egzemplarzy. Wszystkie sprowadzone ze Szwajcarii: z Zurychu, Genewy i Szafuzy. To pojazdy marek Berna i FBW (Franz Brozincevic Wetzikon). Obie szwajcarskie i wytwarzane głównie na rynek wewnętrzny.

Przegubowce te dotarły do Valparaíso w roku 1991, z przeznaczeniem części z nich do obsługi sieci w mieście Santiago. Po roku 1994 zostały zwrócone – likwidacja trolejbusów w Santiago. 

Imponująca ilość taboru klasy mega z upływem lat zmniejszała się. Stopniowo wycofywano z ruchu kolejne egzemplarze. Po roku 2010 w Valparaíso eksploatowano już tylko 7 przegubowców, w tym trzy marki FBW i cztery marki Berna. 

Firma Google na pętli Av. Argentina dobrze udokumentowała przegubowca nr 503. To FBW GTr51 z 1963 roku. Pierwotnie eksploatowany w Zurychu, pod numerem 129. Jego eksploatacja zakończyła się w grudniu 2016.

Obok niego odpoczywa (opuszczone pantografy) inny FBW GTr51. To pojazd nr 105 z 1959 roku. Również sprowadzony w 1991 roku z Zurychu. Trolejbus pozostał z oryginalnym, szwajcarskim numerem 105. Jego eksploatacja zakończyła się w 2015 roku, w sierpniu.

Oficjalny powód wycofania z ruchu przegubowców nr 105 i 503 to wprowadzanie do eksploatacji nowszego taboru - NAW/Hess BGT 5-25.

Trolejbus FBW GTr51 nr 503 udokumentowany na pętli Av. Argentina. Obok widoczny fragment takiego samego przegubowca oznaczonego numerem 105. Październik 2014. Źródło: Google Street View.

 

Trolejbus FBW GTr51 z oryginalnym szwajcarskim numerem 105. Pantografy opuszczone - pojazd ma dłuższą przerwę lub jest odstawiony. Pętla Av. Argentina ze względu na braki miejsca w zajezdni pełniła również funkcję nocnego parkingu. Co ciekawe, ponoć nie odnotowano w związku z tym aktów wandalizmu. Obok FBW nr 503. Październik 2014. Źródło: Google Street View.

Piękne pojazdy. Niestety przegubowe trolejbusy nie są już eksploatowane w Valparaíso. 

Na szczęście firma Google udokumentowała także inne trolejbusy klasy mega. Następnym razem znów zaproszę Was na pętlę Av. Argentina, prezentując trzy wyjątkowe pojazdy, w tym dwa marki Berna, jeden przegubowy.

Teraz jeszcze krótkie informacje o nieistniejących już szwajcarskich markach Berna i FBW. Oczywiście w kontekście trolejbusów. 

Trolejbusy Berna produkowano w latach 1940 – 1967. Powstało ich łącznie 131 egzemplarzy (w wersji solo i przegubowej). Wszystkie sprzedano na rynek krajowy. Dopiero po zakończeniu eksploatacji w szwajcarskich firmach transportowych trafiały do przewoźników zagranicznych, np. do omawianego Valparaíso. Pod marką Berna powstawały także samochody osobowe (tylko w początkowym okresie działalności), autobusy i ciężarówki. W roku 1978 produkcję pojazdów przejęła firma Saurer.    

Natomiast trolejbusy marki FBW produkowano w latach 1932 – 1984. W tym przypadku oprócz rynku szwajcarskiego, trafiały one również do Czechosłowacji. Różne źródła podają inne informacje na temat tego drugiego kraju. Wygląda jednak na to, że nie były to kompletne pojazdy, a jedynie ich podwozia, które zostały zabudowane w Czechosłowacji lub druga opcja, trochę kompletnych pojazdów oraz podwozia do zabudowy. Sumując, z ogólnodostępnych materiałów wynika, że pod marką FBW powstało 498 trolejbusów. Podobnie jak w przypadku marki Berna, historię FBW zakończyła firma Saurer. Tu jednak nie było przejęcia, a połączenie w 1982 roku, w następstwie którego powstała marka NAW (Nutzfahrzeuggesellschaft Arbon & Wetzikon). Trolejbusy FBW powstawały jeszcze do roku 1984, a potem już jako NAW. Co ciekawe, w szwajcarskiej miejscowości Wetzikon funkcjonuje muzeum marki FBW, posiadające sporą kolekcję oznaczonych tym logo ciężarówek i autobusów. Trolejbusów najprawdopodobniej nie ma w swych zbiorach. Tu link do strony muzeum.

Link do pierwszej części tego materiału.

Trolejbusy w Valparaíso (6) – pętla na Av. Argentina, Pullman

 

Minęło już dość sporo czasu od mojej ostatniej prezentacji kultowych trolejbusów kursujących po mieście Valparaíso w Chile. Wówczas zająłem się pojazdami, które firma Google udokumentowała na pętli Aduana (tu link do tego materiału). Teraz zgodnie z obietnicą zapraszam na przeciwną końcówkę - Av. Argentina. Wcześniej jednak kilka informacji o aktualnej sytuacji trolejbusów w Valparaíso.

Obie linie trolejbusowe nr 801 (przez Pedro Montt) i 802 (przez Av. Colón) nadal kursują (wspólne pętle Aduana i Av. Argentina). 

Linia 801 funkcjonuje tylko w dni robocze i w soboty. Od poniedziałku do piątku w godzinach od 9:00 do 19:00, z częstotliwością co 20 – 30 minut. Natomiast w soboty od 10:00 do 17:00 co 30 minut.

Natomiast linia 802 jeździ codziennie. W dni robocze w godzinach od 7:00 do 19:00, w soboty 8 – 22, a w niedziele i święta 10 – 20. W dni robocze kursy są realizowane co około 5 – 6 minut, w soboty co 6 – 8 minut oraz w niedziele i święta co 20 minut. 

Z dostępnych w Internecie informacji wynika, że najstarsze na świecie liniowe trolejbusy Pullman-Standard już nie kursują. Od 2023 roku wyłączną obsługę linii trolejbusowych zapewniają sprowadzone ze Szwajcarii (z Lucerny) pojazdy NAW/Hess BGT 5-25. Szkoda, ale niestety takie są prawa rynku. Te zabytki nie mogły konkurować z autobusami kursującymi po tych samych trasach. Obecnie eksploatowany tabor również nie jest najnowszy, a biorąc pod uwagę, że firma Trolebuses de Chile zakupiła 44 autobusy elektryczne (marki King Long), można obawiać się, że w przyszłości pojawią się plany likwidacji trolejbusów. Oby jednak nie. Na ten moment elektrobusy obsługują utworzone dla nich nowe linie E01 – E05.

Pullmany zostały wpisane na listę zabytków, więc raczej kasacja im nie grozi. Mają status Monumento Nacional (Pomnika Narodowego Chile). Ładnie i oficjalnie rzecz ujmując, obecnie trwa proces transformacji z pojazdów użytkowych w ściśle chronione dziedzictwo narodowe. Efektem tego jest wyremontowanie Pullmana nr 814 z 1947 roku. Jest on teraz czynnym pojazdem historycznym, biorącym udział w różnych przejazdach okazjonalnych. Projekt ten jest wspierany przez chilijskie Ministerstwo Kultury i Sztuki oraz fundusze regionalne. 

Pozostałe Pullmany stoją gdzieś odstawione, najprawdopodobniej na terenie zajezdni przy Van Buren. 

Tyle w temacie sytuacji bieżącej. Skoro już rozpisałem się o Pullmanie, obowiązkowo muszę pokazać któregoś z nich. W czerwcu 2013 na pętli Av. Argentina Google udokumentowało pojazd nr 821. Mogliście go już zobaczyć we wcześniejszym wpisie dotyczącym pętli Aduana. To był materiał z 2012 roku. W 2013 pojazd ten został dokładniej sfotografowany.

Pullman-Standard 45CX nr 821 obsługujący linię 801. Przerwa na pętli Av. Argentina. Czerwiec 2013. Źródło: Google Street View. Ostatni Pullman został wycofany z obsługi zwykłych kursów liniowych w dniu 8 marca 2023. Był to pojazd nr 859. 

 

Trolejbus nr 821 to Pullman-Standard 45CX. Rocznik 1948. Pierwotnie eksploatowany w Santiago, a od 1954 roku w Valparaiso. Pojazd przebudowany pod koniec lat 80-tych ubiegłego wieku – stąd inny wygląd ściany tylnej niż w wersji oryginalnej. Niestety oldtimer ten został skasowany w 2017 roku.

W kolejnej części materiału z Valparaíso ponownie zaproszę Was na pętlę Av. Argentina. Firma Google sfotografowała tam także przegubowe trolejbusy. To im poświęcę następny wpis.

Część nr 7 - przegubowce na Av. Argentina.

Link do pierwszej części tego materiału.

Trolejbusy w Valparaíso (5) – pętla przy urzędzie celnym

 

W cyklu prezentującym trolejbusy w chilijskim mieście Valparaíso ostatnio pisałem o modelu, który ukazał się w ramach kolekcji „Kultowe autobusy PRL-u” wydawnictwa De Agostini. Tu link do tego materiału. 

Teraz powracam do prezentacji zdjęć zamieszczonych w Internecie przez firmę Google - Street View. Zgodnie z obietnicą tym razem przedstawię pojazdy udokumentowane w rejonie pętli przy budynku urzędu celnego (Edificio de la Aduana de Valparaíso). 

Warto dodać, że od 4 maja 2021 po wielu latach przerwy korzysta z niej także druga linia trolejbusowa w mieście, nr 801 w relacji Aduana – Av. Argentina przez Pedro Montt. Kursująca bez zawieszania linia 802 ma te same pętle, ale jej trasa przebiega przez Av. Colón.

Zaczynam od trolejbusu linii 802, który w lutym 2015 pozował na tle budynku urzędu celnego. To Norinco-Shenfeng SYD-60C nr 607. Rocznik 1991. Jako fabrycznie nowy trafił do Santiago, a po likwidacji tamtejszej jedynej linii, w 1994 roku został przetransportowany do Valparaíso. W Internecie można znaleźć informacje, że jego kasacja miała miejsce w 2017 roku. Było to następstwem dostaw trolejbusów NAW/Hess z Lucerny.

Norinco-Shenfeng to chiński producent. Obecnie część Norinco Group, która działa głównie w przemyśle zbrojeniowym. 

Pętla Aduana. Na tle budynku urzędu celnego pozuje do zdjęć nieistniejący już Norinco-Shenfeng SYD-60C nr 607. Luty 2015. Źródło: Google Street View.

Pętla Aduana. Inne ujęcia chińskiego trolejbusu Norinco-Shenfeng SYD-60C nr 607. Pętla ta znajduje się na placu Wheelwrighta, a za pojazdem widać fragment pomnika Williama Wheelwrighta - amerykańskiego biznesmena zaangażowanego w rozwój żeglugi i kolei w Chile. Luty 2015. Źródło: Google Street View.

Kilka miesięcy temu, w maju 2023 firma Google na pętli Aduana sfotografowała trolejbus nr 269 obsługujący przywróconą linię 801. To NAW/Hess BGT 5-25 sprowadzony w roku 2014 ze szwajcarskiej Lucerny. Rocznik 1989. Dodatkowe informacje o tych trolejbusach tutaj. 

Na jednym z poniższych zdjęć widać fragment toru tramwajowego. Ten środek transportu docierał do pętli Aduana do 1952 roku. Wówczas zakończono eksploatację tramwajów w Valparaiso. Co ciekawe, użytkowano również wagony piętrowe (stanowiły one większość taboru).

Tuż przy pętli znajduje się kolej linowo-terenowa Artillería. Ze względu na stromy podjazd i krótki odcinek przejazdu jest ona również nazywana windą (Ascensor Artillería). Takich kolejek w Valparaiso zachowało się aż 16.

NAW/Hess BGT 5-25 nr 269 jako linia 801 zawraca na pętli Aduana, czyli na placu Wheelwrighta. Obok trolejbusu widoczna mała chińska ciężarówka marki JAC, przedstawiciel modeli serii X. Maj 2023. Źródło: Google Street View.

NAW/Hess BGT 5-25 nr 269 jako linia 801 na tle budynku Edificio de la Aduana de Valparaíso. Na górnym zdjęciu doskonale widoczna pozostałość po zlikwidowanej w 1952 roku sieci tramwajowej - fragment toru. Z pętli Aduana korzystają także autobusy. Przy trolejbusie widoczny jeden z nich, pojazd bardzo popularny w Valparaiso - Caio Piccolo (Caio to marka z Brazylii). Na prawo od budynku urzędu widoczna kolej linowo-terenowa Artillería. Maj 2023. Źródło: Google Street View.

Na pętli Aduana utrwalono również innego przybysza z Lucerny. To NAW/Hess BGT 5-25 nr 276 na linii 802. Rocznik 1989, w Chile od 2014 roku. 

Prezentowałem go już w innej lokalizacji, w tym wpisie.

NAW/Hess BGT 5-25 nr 276 jako linia 802 w trakcie postoju na pętli Aduana. W tle zabudowa portowa, bo to lokalizacja tuż przy oceanie. Maj 2023. Źródło: Google Street View.

Google udokumentowało tam również Pullmana. Niestety oznaczenie taborowe jest zamazane i nie potrafię określić, który to konkretnie pojazd.

Na tle budynku urzędu celnego i kolei linowo-terenowej pozuje bliżej nieokreślony Pullman-Standard z Trolebuses de Chile. Obok niego autobus Caio Piccolo nr 45. Styczeń 2012. Źródło: Google Street View.

Innego trolejbusowego oldtimera Google udokumentowało na dojeździe do pętli Aduana (na ul. Blanco). To Pullman-Standard 45CX nr 832 z 1948 roku. Pierwotnie eksploatowany w Santiago. Niestety na początku 2020 roku pojazd miał poważniejszą kolizję z autobusem i najprawdopodobniej nie został przywrócony do ruchu.

Do pętli Aduana zbliża się obsługujący linię 802 Pullman-Standard 45CX nr 832. Weteran szos z 1948 roku. Przed nim widoczna kolej linowo-terenowa Artillería. Styczeń 2012. Źródło: Google Street View.

Również na ul. Blanco (przy Sotomayor) sfotografowany został inny Pullman. Nie jest to jednak ten sam pojazd, którego oznaczenia nie byłem w stanie określić na pętli przy urzędzie celnym, choć podobnie przebudowany.

To Pullman-Standard 45CX nr 821. Rocznik 1948. Pierwotnie eksploatowany w Santiago, a od 1954 roku w Valparaiso. Pojazd przebudowany pod koniec lat 80-tych ubiegłego wieku – stąd inny wygląd ściany tylnej niż u powyższego 832, gdzie zachowano oryginał.

Niestety oldtimer ten został skasowany w 2017 roku.

Przez ul. Blanco w kierunku pętli Aduana jedzie Pullman-Standard 45CX nr 821. Luty 2012. Źródło: Google Street View.

Inny nieokreślony Pullman-Standard na pętli Aduana. Tym razem widok na przód. W przeciwieństwie do pokazanego wcześniej „anonima”, tu ściany boczne są oryginalne.

Nieokreślony Pullman-Standard jako linia 802 na pętli przy urzędzie celnym. Luty 2012. Źródło: Google Street View.

Tyle z pętli trolejbusowej przy Edificio de la Aduana de Valparaíso. W szóstej już części tego reportażu pokażę przeciwny koniec sieci, czyli Av. Argentina. 

Część nr 6 - pętla na Av. Argentina, Pullman.

Link do pierwszej części.